艢lady mediacji w antycznym Rzymie

Dzisiaj powr贸t k膮cika historycznego 馃檪

聽聽 W antycznym Rzymie instytucje polubownego rozstrzygania spor贸w by艂y na tyle rozwini臋tym tworem, i偶 niekt贸re 艂aci艅skie nazwy stanowi膮 genez臋 wsp贸艂czesnych form nazewnictwa alternatywnych metod rozwi膮zywania spor贸w. Arbitra偶 pochodzi od „arbitrare” – s膮dzi膰, wybiera膰, a id膮c dalej „arbiter” 鈥 rozjemca. Mediacja, mediator „mediare” – by膰 w 艣rodku, co ju偶 wtedy sugerowa艂o 偶e obie strony powinny i艣膰 na pewne ust臋pstwa. Koncyliacja, czyli jeden z rodzaj贸w nazewnictwa mediacji facylitatywnej „conciliare” – pogodzi膰, jednoczy膰, pozyska膰 gdy „conciliatio” oznacza艂o porozumienie. Negocjacje, czyli „negotiatio” to nic innego jak 鈥瀒nteres鈥[1].

聽聽 10105087376_ecb07fc7af_kW przeciwie艅stwie do publicznych procedur s膮dowych rozpowszechniony by艂 arbitra偶 i uzyskiwane t膮 drog膮 rozstrzygni臋cie聽receptum arbitra, zwane te偶 compromissum聽– podlega艂o egzekucji z聽udzia艂em pretora. W okresie epoki klasycznej compromissum rozpoczynano poprzez wr臋czenie arbitrowi okre艣lonej rzeczy spornej, lub spornej kwoty pieni臋偶nej. Mia艂y zosta膰 przekazane pod koniec sporu osobie, kt贸rej wed艂ug arbitra przys艂ugiwa艂y. W tym celu stosowano stypulacj臋 nadaj膮c膮 kompromisowi skuteczno艣膰 prawn膮. Justynian w 529 roku, 偶e umowa o s膮d polubowny jest wi膮偶膮ca ze wzgl臋du na towarzysz膮ce jej przysi臋gi z艂o偶one przez strony i arbitra, lub ze wzgl臋du na pisemne udzielenie zgody na wyrok arbitra.[2]

聽聽 Spotykamy w nauce pogl膮d, 偶e justynia艅skie Digesta z聽VI w. n.e. zawiera艂y 聽teksty odnosz膮ce si臋 do 聽instytucj臋 mediacji. Pe艂nienie takich funkcji upatruje si臋 w dzia艂alno艣ci podmiot贸w nazywanych n.:聽internuncius, philantropus, interpolator, conciliator, medium, intercessor, interlocutor, interpres聽i聽finalnie聽mediator[3]. Znano tak偶e instytucj臋 ugody (transacto) jako „sposobu likwidacji proces贸w w聽zarodku”[4].

[1] http://www.slownik-online.pl/kopalinski wy艣wietlona 7.09.2015

[2] W. Osuchowski, Rzymskie prawo prywatne zarys wyk艂adu, Warszawa 1986, s. 376

[3] C. Chern, The commercial mediator鈥檚 book, Abington 2015, s. 16

[4] W. Litewski,聽Rzymskie prawo prywatne, Warszawa 1994, s. 348-349; K. Kola艅czyk,Prawo rzymskie, Warszawa 1999, s. 106